Της Ζηνοβίας Σαπουνά*
Ο Κοέν το 1963 επεσήμανε σοφά πως τα ΜΜΕ μάς λένε και το ΤΙ πρέπει να σκεφτόμαστε, αλλά και το ΠΩΣ να σκεφτόμαστε για ορισμένα γεγονότα.
Ο τρόπος που ο δημοσιογράφος λέει την ιστορία είναι το πλαίσιο της ιστορίας. Και αυτό το πλαίσιο της ιστορίας είναι που θα κάνει εσένα ως αναγνώστη να διαμορφώσεις άποψη για τα πράγματα. Η πλαισίωση της είδησης θα αναπροσδιορίσει τη σκέψη σου. Σε απλά ελληνικά, θα την ελέγξει.
Και τι είναι πλαισίωση;
Είναι η διαδικασία με την οποία τα ΜΜΕ παρουσιάζουν ένα γεγονός ή ένα ζήτημα μέσα από ένα συγκεκριμένο «πλαίσιο» (πχ μία φωτογραφία, ένας τίτλος, μία λεζάντα κτλ), δηλαδή με τέτοιον τρόπο ώστε να καθοδηγούν τον τρόπο που το κοινό το αντιλαμβάνεται και το ερμηνεύει.
Αν θέλουμε να δούμε πώς λειτουργεί η πλαισίωση στην πράξη, ας ρίξουμε μια ματιά σε ένα παράδειγμα.
Είδα να αναπαράγεται από πολλούς χρήστες των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης ένας τίτλος από μια ιστοσελίδα, την iefimerida. Αυτός:«Τέλος τα “τσαντίρια” στο Σύνταγμα
Ο τίτλος τους προέκυψε μετά την ανάρτηση του πρωθυπουργού με την οποία προανήγγειλε νομοθετική ρύθμιση εντός της ερχόμενης εβδομάδας για αποκλειστική ανάθεση ευθύνης του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας.
Έγραψε: «Πράγματι, για μερικές μέρες το κέντρο της πρωτεύουσας αναστατώθηκε. Τώρα όμως, εγείρεται ένα εύλογο ερώτημα: μπορεί ένα ιστορικό μνημείο όπως του Αγνώστου Στρατιώτη να γίνεται πεδίο εκδηλώσεων άσχετων με την αποστολή του; Η δική μου απάντηση είναι όχι. (…) Γι’ αυτό και η κυβέρνηση αποφάσισε μπλα μπλα μπλα…»
Γίνεται απολύτως φανερό πως η ιστοσελίδα με τη λέξη «τσαντίρια» κατευθύνει το θυμικό και επηρεάζει τη σκέψη του κοινού φωτογραφίζοντας αρνητικά τον Πάνο Ρούτσι και την απεργία πείνας που έκανε μπροστά από το μνημείο.
Αν, για παράδειγμα, γινόταν λόγος για «σκηνές διαμαρτυρίας», η πρόσληψη θα ήταν τελείως διαφορετική. Εντελώς διαφορετική, επίσης, θα ήταν η πρόσληψη της είδησης εάν καταγραφόταν αυστηρά δημοσιογραφικά και δεοντολογικά με έναν τίτλο όπως «Στο Άμυνας η αρμοδιότητα του μνημείου τάδε κτλ».
Όμως, η ιστοσελίδα με τη λέξη «τσαντίρια» φτιάχνει πεποίθηση για το αναγνωστικό της κοινό.
Χτίζει συμπεριφορά την οποία οι αναγνώστες της καλούνται να ενστερνιστούν και να αναπαραγάγουν αύριο στο γραφείο τους, στο σχολείο τους, στο πανεπιστήμιο, στον δρόμο και όπου αλλού.
Ο συγκεκριμένος τίτλος με τη λέξη «τσαντίρια» συμβάλει στη συγκρότηση μίας πραγματικότητας που εξυπηρετεί ένα αφήγημα το οποίο εκπορεύεται από την ανάρτηση του πρωθυπουργού.
Στο οποίο πρωθυπουργικό αφήγημα διαβάζουμε τις βασικές παραμέτρους της πραγματικότητας που θέλει να συγκροτήσει παραλείποντας τη λέξη «τσαντίρια».
Και μετά έρχεται η ιστοσελίδα να καταγράψει τη λέξη «τσαντίρια» νέτα σκέτα, έτσι ακριβώς όπως γραφόταν μέρες τώρα στα σόσιαλ, και την οποία δεν θα μπορούσε ποτέ να πει επισήμως ένας πρωθυπουργός.
Τα ΜΜΕ ορίζουν την κατάσταση και θα κατασκευάσουν μία ερμηνεία του γεγονότος η οποία είναι βέβαιο ότι θα έχει μαζική διάδοση, όποια και αν είναι η αξία της, όπως γράφω στο βιβλίο μου που σου ανέφερα πιο πάνω τον τίτλο.
Ο Αλτουσέρ είχε βάλει τα πράγματα στη θέση τους χωρίς πολλά λόγια και φιοριτούρες υπογραμμίζοντας πως τα ΜΜΕ αποτελούν «τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους».
Σκέψου όταν διαβάζεις, ακούς ή βλέπεις ποιος έχει ορίσει το πλαίσιο μέσα από το οποίο ενημερώνεσαι.
Εκεί βρίσκεται η δύναμη.
Εκεί και η ευθύνη…
*Η Ζηνοβία Σαπουνά είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας του βιβλίου “Το twitter σε ρόλο πέμπτης εξουσίας – ΜΚΔ vs ΜΜΕ” καιγράφει στη σελίδα της στο https://zinovias.substack.com/
Subscribe for free to receive new posts and support my work.
